Ataatsimut isigalugu: Piffissaruna qanoq paasisarialik?

PIffissap aalajangersarneqarnera allanngortillugu aasaanerani nalunaaqutaq atorunnaarsinneqassanersoq Inatsisartuni ullumikkut aalajangiivigineqassaaq.

Piffissamik aalajangersaanissaq pillugu oqallinneq allanngorartumik sivisuumik ingerlavoq. Kalaallit Nunaanni piffissap aalajangersarneqarnissaa pillugu oqaluttuaq ataatsimut isigalugu uani allaaserisami saqqummiunneqarpoq.

2019

Inatsisartut 2019-mi upernaakkut ataatsimiinnermi aalajangerneqarpoq aasaanerani nalunaaqutaq atorunnaarsinneqassasoq – EU aamma taamaaliorpat.

2022

Kalaallit Nunaat piffissamik aalajangersaanermik nammineq 2022-mi maajimi oqartussaaffeqalerpoq, taamaalillunilu piffissap immikkoortui kiisalu aasaanerani ukiuuneranilu nalunaaqutaq nammineq aalajagiiffineqarsinnaalerpoq.

Kalaallit Nunaat piffissap immikkoortuinut sisamanut taamanikkut aggulunneqarpoq. Piffissamik nalinginnaasumik aalajangersaaneq, Kalaallit Nunaata kitaata aamma kangiata annersaa ilanngullugit UTC-3-mik ingerlaarput. Ittoqqortoormiit UTC-1-miippoq. Pituffik Space Base Amerikap kangiani piffissap immikkoortuani UTC-4-miippoq. Silasiorfik Danmarkshavn Tunumi Nunaanni Eqqissisimatitaaffimmiittoq UTC +0-mi ingerlaarpoq. Danmarkshavn aamma Pituffik Space Base eqqaassanngikkaanni, nunap sinnerani aasaanerani ukiuuneranilu nalunaaqutaq atorneqartarpoq.

Kalaallit Nunaanni piffissamik nalinginnaasumik aalajangersaaneq UTC-2-mut nuunneqarnissaa pillugu Naalakkersuisut siunnersuut tusarniaassutigalugu juulimi saqqummiuppaat.

Inuussutissarsiornermik ingerlatsisut Danmarkimi Europamilu ullormut akunnermik ataatsimik sivisunerusumik niueqatigiissinnaalernissaat, periarfissikkumallugu tamanna allannguummut tunngavilersuutigineqarpoq.

Ukiakkut ataatsimiinnermi 2022-mi siusinnerusukkut tamanna suliarineqarpoq. Inatsisartut isumaqatigiillutik novemberip 24-vani aalajangerput, nalinginnaasumik piffissamik aalajangersaaneq UTC-2-mut allanngortinneqassasoq.

Naalakkersuisut Ittoqqortoormiini innuttaasut piffissamik aalajangersaanermik allannguinissaq pillugu isumaannik tusarniaapput.

2023

Kalaallit Nunaata aasaanerani nalunaaquttamut nikisitsinera ilutigalugu, Inatsit 25. marts 2023 atuutilerpoq.

Allannguulli aatsaat 29. oktobarimi malugineqarpoq, Kalaallit Nunaata ilarujussuaata nalunaaqutaq allanngortinnagu, ukiaanerani nalunaaquttamut utertinneqarmat.

Danmarkimut piffissap assigiinngissutaa maanna akunnernik pingasunik sivisussuseqarpoq, akunnerni sisamaniunngitsoq. Aamma seqineq akunnermik ataatsimik kingusinnerusukkut nuisarpoq, taamatullu aamma akunnermik ataatsimik kingusinnerusukkut tarrittarluni.

2024

Ittoqqortoormiit nunap sinneranut assingusumik piffissamik ingerlaarfeqalernissaa aalajangiunneqarpoq. Nalunaaquttamut 30. marts 2024 aasaanerani nikisitsisoqarmat, Ittoqqortoormiini nalunaaqutaq allanngortinneqanngilaq, taamaalillutik UTC-1-mit UTC-2-mut nuupput.

Ukiuunerani nalunaaquttamut oktoberip 26-anni allannguisoqarmat, Ittoqqortoormiini Kalaallit Nunaata sineriaa assigalugu, nalunaaqutaq akunnermik ataatsimik kinguartinneqarpoq.

Piffissap aalajangersarneqarnerata UTC-3-mut uteqqissinnaanera anguniarlugu, nittartakkatigut isummanik siammarterisartoq  Qupanuk Olsen atsiornernik katersilluni apriilimi aallartippoq. Atsiornerit 2.700-t missaanniittut katersorpai. Seqerngup nalinginnaasumik malinneqannginnera amerlasuut tunngavilersuutigaat, seqinermi akunnermik ataatsimik kingusinnerusukkut nuisalerpoq.

Piffisssap aalajangersarneqarnerata UTC-3-mut allanngorteqqinneqarnissaa aaamma aasaanerani nalunaaquttap atorunnaarsinneqarnissaa siunertaralugu, Siumut siunnersuummik tusarniaalluni juulimi nassiussivoq.  Innuttaasut piffissap aalajangersarneqarnerata allanngortinneqarnera iluaalliutigalugu saaffiginnissutit aallaavigalugit taama isiorput.

Qinersinissarli suaarutigineqarmat siunnersuut Inatsisartuni aalajangiivigineqanngitsoorpoq. Taamaalilluni siunnersuut atorunnaarsinneqarpoq.

2025

Piffissap aalajangersarneqarnera UTC-3-mut uterteqqinneqarnissaanik aamma aasaanerani nalunaaqutaq atorunnaarsinneqarnissaanik, Siumut aamma Naleraq 2025-mi qinersisoqareersorlu, siunnersuuteqarput.

Siunnersuut Inatsisartuni oktobarip 14-anni siullermeerneqarpoq, amerlasuunillu isumaqataaffigineqarluni Inatsisinik Atuutsitsinermut Ataatsimiisitaliamut innersuunneqarpoq.  

Siunnersuutit novembarimi aappassaaneerneqarlunilu, pingajussaaneerneqassaaq. Taamaattoq ukiakkut ataatsimiinnerup immikkoortuata aappaanut tamanna kinguartinneqarpoq, tamannalu februaarimi 2026-mut inaarutaasumik oqallisigineqarnissaa pilersaatugineqarpoq.

Taamaattorli 2025-mi ukiakkut ataatsimiinnerup immikkoortuata aappaanut nuunneqarnissaa unitsiinnarneqarpoq, USA-mi pissutsit tunngavigalugit.

2026

Taamaalillutik siunnersuutit 2026-mi upernaakkut ataatsimiinnermi, oqalusserisasssanngortinneqarput. Arlaleriarluni kinguartitsisoqareersoq kiisami maajip 5-anni aappassaaneerneqarpoq.

Inatsisartut Inatsisinik Atuutsitsinermut Ataatsimiititaliaata inassutigaa piffissap aalajangersarneqarnera UTC-2-miiginnassasoq, taamaakkaluartoq aasaanerani nalunaaqutaq kingusinnerpaamik januaarip 1-anni 2028-mi atorunnaarsinneqassasoq.

Naalakkersuisut siulittaasuat Jens-Frederik Nielsen oqaluttarfimmit oqarpoq inatsisilerinermut ataatsimiititaliap inassuteqarnera tapersersoritsik.

Ataatsimiittarfimmi oqallinneq aallartilaartoq, partiinit isumaqatigiissutigineqarpoq siunnersuut ataatsimiisitaliamut utertinneqassasoq. Taamaattumik suliarineqarnerat unippoq.

Aappassaaneerineq nutaaq aamma pingajussaaneerineq upernaakkut ataatsimiinnermi kingusinnerusumut kinguartinneqarpoq, naggataagulli ukiaanerani ataatsimiinnermut kinguartinneqarluni.

Ukiakkut ataatsimiinnermi oqallinnissaq sioqqullugu Taatsi Fleischer nittartakkatigut atsiornernik katersilluni aallartippoq, 4.000-it sinnerlugit ullualuit ingerlaneranni atsiortoqarpoq, taakku tamarmik piffissamik aalajangersaanerup UTC-3-mut utertinneqarnissaa kissaatigaat.

Ataatsimiititaliaq allannguivoq Siumullu siunnersuutaa taperserlugu

Siumup siunnersuutaanut allannguutissatut siunnersuut, aasaanerani nalunaaqutaq  ulloq 1. januaari 2027 aallarnerfigalugu atorunnaarsinneqarnissaanik, piffissamillu aalajangersaaneq 2028-mi UTC-3-mut utertinneqarnissaanik, Inatsisinik Atuutsitsinermut Ataatsimiititaliaq aamma nutaamik inassuteqarpoq. Tamatuma ilutigisaanik Naleqqap siunnersuutaata itigartitsussutigineqarnissaa inassutigaat.

Siunnersuutit akornanni assigiinngissut anneq tassaavoq Naleraqqamit siunnersuuteqarmat Qaanaami, Tasiilami Ittoqqortoormiinilu innuttaasut najukkani taakkunani piffissap aalajangersarneqannginnerani tusarniaaffigineqassasut.

Aappassaaneerineq Oktobarip 13-ianni aallartimmat, Jens-Frederik Nielsen oqaluttarfimmut qaqivoq, siunnersuullu akuerineqassappat allannguinerup aningaasaqarnikkut kingunipilugisinnaasai saqqummiullugit. Naalakkersuisoqatigiilli nalunaaruteqarput ataatsimoorlutik akuersillutik taasisallutik.

Inatsisartut allannguutissatut siunnersuut pillugu taasipput, tassani ilaasortat najuuttut 24-t akornanni 18-it akuersillutik taasipput. Arfinillit taasinngillat.

Amerlanerussuteqartut Naleqqap siunnersuutaanut itigartitsinissaq akuersissutigaat.

Immikkoortup pingajussaaneerneqarnissaat kisimi maanna amigaataavoq, tamannalu ullumikkut ingerlanneqassaaq. Partiit aappassaaneerinninnermi taasinermisut taasissappata, Naleqqap siunnersuutaa itigartinneqassaaq, Siumullu allannguutissatut siunnersutaa akuersissutigineqassalluni.