Jens-Frederiup inuit takulernissai qilanaaraa

Katuami inuit katillugit 500-t isersimasinnaapput. Taamaammat Naalakkersuisut Katuami kaffellernissaannut inunnut taama amerlatigisunut piareersaasoqarpoq. Soorunamilu kaffe liitererpassuit piareerneqassapput.

- Kaffeqarluni, teqarluni aamma kaageqassaaq. Naatsorsuutigaara naammattunik inniminniisimalluta, Katuami pisortaq Ivaaq Kriegel Sermitsiamut oqarpoq.

Katuaq ullumikkut kaffellersinnaanersoq ippassaq aatsaat aperineqarpoq:

- Soorunami akuersivugut. Nunatsinni oqaluttuarisaanermut ilannguttoq persuarsiutigalugu peqataaffigerusupparput, oqarpoq nangillunilu:

- Pissangavunga. Aamma nuannaarpunga maani kaffellissagatta.

Ruslandip Danmarkimi aallartitaata Vladimir Barbinip Kalaallit Nunaata, Danmarkip USA-llu isumannaallisaanermut illersornissamullu isumaqatigiissutaat nutaaq isornartorsiorpaa ’puussaarisutut’ taallugu.

- Isumaqatigiissuteqalernerup kinguneranik Issittumi sakkutooqarnerulissaaq, ilaatigut NATO-p avannarpasinnerusumi sakkutooqarneranik tapersersuinikkut siuarsaanikkullu, Ritzauimut allakkatigut oqaaseqaammini allappoq.

Aallartitaqarfik naapertorlugu isumaqatigiissut nunat issittumiittut akornanni isumaqatigiinngissuteqalersitsisinnaavoq.

- Isumaqatigiissutip ersersippaa Issittumi patajaatsuuneq isumannaassuserlu pillugit illuatungeriit sakkortuumik iliuuseqarusuttut, kiisalu nunat tamalaat suleqatigiinnerisa ineriartortinnissaat pillugit apeqqummi sakkortuumik iliuuseqarusuttut, oqarpoq.

Isumaqatigiissummi ilaatigut USA Narsarsuarmi Mestersvigimilu illersornissamut sakkutooqarfimmik pilersitsinissaanut Pituffimmilu sakkutooqarfimmik alliliinissaanut akuerineqarpoq.

USA-p aamma rakettinut illersuutaa “Golden Dome” missilianut timmisartunullu aqunneqartunut illersornissaminut atortussaq pilersissagaa isumaqatigiissutigineqarpoq.

Naalakkersuisut siulittaasuat, Jens-Frederik Nielsen (D), aamma nunanut allanut tunngasunut naalakkersuisoq, Múte B. Egede, akunnerni makkunanerpiat New Yorkimiit Nunatta tungaanut timmisartorput.

Timmisartornerullu nalaani, marluullutik qilanaarlutik, Sermitsiamut oqarput.

- Angerlamut tikinissannut qilanaarluinnarpunga. Ullut kingulliit pikkunarluinnarsimammata pisariaqartilluinnarpara nunama tummarnissaa aamma inuit toqqarlugit kiinnerfiginissai, Jens-Frederik Nielsen oqarpoq.

Múte B. Egede isumaqataavoq:

- Angerlamut tikinneq oqiliallannassaqaaq. Nunarput takoqqillugu, innuttaasut takullugit, soorunalimi aamma ilaquttat ilageqqilerlugit. Qilanaartorujussuuvunga.

Arlaannaataluunniit Nuummut tikinneq qanoq ikkumaarnersoq eqqoriarsinnaanngilaa, isumaqarpulli isumaqatigiissut Kalaallit Nunaannut nalliuttorsiutaasariaqartoq.

Innuttaasunut qanoq oqarusunnersut pillugit aperineqaramik ima akipput:

- Maanna toqqissisimasinnaalerpugut, siunissarput kinguaattalu siunissaat pitsaasoq takorloorsinnaalerparput, Múte B. Egede oqarpoq.

- Qujassuteqarnissara qilanaareqaara. Tamanut tapersersuisimasunut, nukissamik tunisisimasunut qujanaq. Nunatsinni taama ataqatigiissimatiginngikkutta maanna angusarput tikissimanavianngikkaluarparput, Jens-Frederik Nielsen oqarpoq.

Folketingimut ilaasortap Naaja H. Nathanielsenip (IA) Facebookimi quppernermini USA-mik Danmarkimillu isumannaallisaanermut marlunngornermi isumaqatigiissut, nutaaq nuannaarutigaa.

Isumaqatigiissut Kalaallit Nunaannut kunngeqarfiullu sinneranut iluaqutaasoq taanna naliliivoq:

– Inuiattut pisinnaatitaaffivut isumaqatigiissummi nalornisigineqarsinnaanngitsumik akuerineqarput. Tamanna pingaaruteqarpoq. USA-p nunat tamalaat akornanni inatsisinik taama ersaritsigisumik tapersersuinera nunarsuarmi sivisuumik takuneqarsimanngilaq, Naaja H. Nathanielsen allappoq.

Amerikamiut sakkutooqarfiinik nutaanik marlunnik ammaanissaq pillugu oqaloqatigiinneq, avatangiisit kulturilu eqqarsaatigalugit aamma kalaallit pilersuisuinik atuinerulerneq tunngavigalugit aalajangiisoqartariaqarpoq aamma eqqaavaa.

– Tunumi Kujataanilu najukkani innuttaasut piaartumik oqaloqatigineqarnissaat pingaaruteqassaaq, eqqarsaatersuutaat isumaliutersuutaallu ersarissumik saqqummiunneqarsinnaaqqullugit, folketingimut ilaasortaq allappoq.

Nunat aningaasaliisullu sorliit Kalaallit Nunaannut isersinnaanerannik killilersuineq pillugu Naaja H. Nathanielsen ima allappoq:

– Aningaasaliissuteqartarnermut tunngatillugu Kalaallit Nunaata suliassaqarfinni immikkut mianernartuni aningaasaliisartut taamaallaat nunanit NATO-mut ilaasortaasunit, NATO-p suleqatigisaanit EU-meersullu aningaasaliisinnaanissaat qulakkiissallugu pisussaaffigilerpaa. Tamanna Naalakkersuisut inuussutissarsiornermut periusissiaannut ilaareerpoq.

Aammali erseqqissarpaa atsioqatigiinneq kisiat aallaavigalugu tatiginninnermik pilersitseqqinnavianngitsoq, piffissalli ingerlanerani ataqqinnittumik oqaloqatigiinnikkut innuttaasunillu peqataatitsinikkut ineriartorteqqittoqartariaqarpoq.

Nathanielsenip aamma oqaatigaa Kalaallit Nunaat nunani tamalaani inatsisitigut pisussaaffilerneqartussamik isumaqatigiissummik taama annertutigisumik atsioqataanera siullerpaajusoq:

– Kalaallit Nunaat pillugu isumaqatigiissutaaginnarnani. Nerrivimmi isumaqatiginninniarfiusumi issiaqataavugut, danskillu amerikamiullu iligisavut peqatigalugit isumaqatigiissut allaqataaffigalugu.

USA-mik tigussaasumik isumaqatigiissutaaginnanngilaq, nunanulli allanut politikkikkut oqartussaaffinnik amerlanerusunik pissarsinissamut aqqutissiuussivoq, Naaja H. Nathanielsen allappoq.

Naalakkersuisut siulittaasuat Jens-Frederik Nielsen (D) aamma nunanut allanut tunngasunut naalakkersuisoq Múte B. Egede (IA) New Yorkimiit Nuummut pingasunngornermi ualikkut nal. 16.00 tikissapput.

Katuaq naapertorlugu kaffellerneq nal. 17.00 aallartissaaq.

Naalakkersuisut Nal. 17.30 tusagassiortunik katersortitsissapput.

Katuami pingasunngornikkut ualikkut tusagassiortunik katersortitsisoqaannassanngilaq.

Naalakkersuisut siulittaasuat Jens-Frederik Nielsen (D) kiisalu nunanut allanut naalakkersuisoq Múte B. Egede (IA) kaffillernermuttaaq aggersaapput.

Katuami unnukkut arfinerniit kaffillertoqassaaq, Nuummilu innuttaasut tamarmik tikilluaqqusaapput.

Jens-Frederik Nielsenip (D) sillimaniarnermut isumaqatigiissut Donald Trump Mette Frederiksenilu peqatigalugit New Yorkimi marlunngornermi atsioqatigiissutigaat, Naalakkersuisut siulittaasuat nunanut allanut tunngasunut naalakkersuisoq Múte B. Egede (IA) peqatigalugu Nuummut pingasunngornermi utissapput.

Naalakkersuisunut ilaasortat taakku marluk tikissimaleriarunik tusagassiortunik nalunaaqutaq 17.30 katersortitsiniarput.

Tussagassiortunik katersortitsinermi soorunami Kalaallit Nunaata, Danmarkip USA-llu illersornissaq pillugu isumannaallisaanerlu pillugit isumaqatigiissutaat nutaaq sammineqassaaq.

Nuup Bussii nalunaarput politikerit New Yorkimiit angerlarnerat malunnartinniarlugu pingasunngornermi bussit erfalasulerneqarumaartut.

Juno Berthelsenip (N), Inatsisartut Nunanut Allanut Sillimaniarnermullu ataatsimiititaliaanni siulittaasup tulliata, isumaqatigiissut nutaaq oqaaseqarfigaa.

Isumaqatigiissut tapersersornerlugu akerlerinerluguluunniit toqqaannartumik oqaatiginngilaa.

- Kiisami illersornerunissamut isumaqatigiissut atuarneqarsinnaanngorpoq. Naalakkersuisut atsioreerpaat, taamaammat innuttaasunut nassuiaatigineqarnissaa tullinnguuppoq. Imarisaalu paasinarsippat Inatsisartut isumaqatigiissutip politikikkut eqqartornissaa aammalu pisariaqarpat akuersissutiginissaa suliassarisussaavaat.

- Nunatta siunissaa Inuiaat kalaallit nammineq aalajangissavaat, qularineqassanngilarlu tamanna qulakkeernissaa sukataarfigeqataassagiga.

Periarfissatsialammilli arajutsisoqarsimasoq, isumaqarpoq:

- Naalagaaffinngornissatsinnut periarfissaraluaq atorluarneqarsimanngitsoq takusinnaavarput. USA-p Kalaallit Nunaannut isumaqatigiissusiornissani pingaartippaa. Nunap pissaanilissuup tapersersorumalluta isumaqatigiissusiorsinnaanini maanna takutippaa. Naalagaaffinngornissatsinnut periarfissatsialak tassuunatigut annaavarput.

Taamaakkaluartoq Naleqqamiit oqariartuutigineqartartut isumaqatigiissummi ilanngunneqarsimanerat nuannaarutigineqarpoq.

- Naleqqamiit aallaqqaataannit oqariartuutigisavut Naalakkersuisut sulissutigisimagaat takusinnaavarput. Tassa NATO-mi ilaasortanngorsinnaanerput aallaqqaataaniilluta naqissusernikuuarput, taava naalagaaffinngorluta nammineerluta USA-mut isumaqatigiissusiorsinnaagaluaratta.

Kalaallit Nunaanni illersornissaq eqqarsaatigalugu nammineq nakkutilliisoqarnissaq Naleqqamiit anguniarneqarpoq, isumaqatigiissummili ilaannginnera Juno Berthelsenip uggoraa.

- Killormuuanik danskit illersornissaqarfianut pituttornerulertussanngorluta sangusoqarsimasoq uggorivarput.

- Nunarput naligineqarluni isumaqatigiissummut taama annertutigisumut ilaanera tulluusimaarutigisorujussuullugulu nuannaarutigaarput.

IA sinnerlugu nunanut allanut tunngasunut sillimaniarnermullu oqaaseqartartoq Nivi Rosing oqarpoq.

Amerikamiut sakkutooqarfiliornissaannut kalaallit suliffeqarfiisa kiffartuussisussaanerat isumaqatigiissummi ilaavoq, iluaqutitaqarumaarneralu Nivi Rosingip qularutiginngilaa.

- Nunatsinni inuussutissarsiornikkut sunniuteqarnissaa takorloorneqarsinnaavoq. 1951-imi isumaqatigiissut eqqarsaatigalugu kalaallit kiffartuussisussaanerisa naqissuserneqarnikuunnginnera isornartorsiorneqartuartarpoq. Maannakkulli taanna ersarissumik naqissuserneqarpoq.

Kalaallit namminneq oqartussaassuseqarnerisa naqissuserneqarnera taassuma aamma nuannaarutigaa.

- §21-p (Namminersorneq pillugu inatsit, aaqq.) inuiaat kalaallit namminiilivinnissaminnut pisinnaatitaaffigigaat quppernermi siullermi allaqqavoq. Taamaammat Nunatta isumaqatigiissummik taama annertutigisumik angusaqarnera tulluusimaarutissaavoq.

- Taamaammut isumaqatigiissut ataatsimut isigalugu pitsaasuuvoq.

Siumut sinnerlugu Inatsisartunut ilaasortap, Erik Jensenip, isumaqatigiissut nuannaarutigaa. Allatut oqaatigalugu eqqissiallaqaaq.

– Isumaqarpunga eqqissineq qamanilu oqiliallannerujussuaq inuiaqatigiinni manna pisoq taanna nuannaarutissaasoq. Nalitut pineqarluta atsioqataanerput nuannaarutissaavoq. Pisinnaatitaaffigut atorlugit siunissami nammineq aalajangiisinnaanerput ataqqineqarluni nunarsuarmi pissaaneqarnerpaarpaap nunap siuttuata atsiorpaa, akuerivaa, angusaq imaannaanngilaq. Inuiaqatigiit kalaallit tamaavitta pilluarta, Erik Jensen Sermitsiamut oqarpoq.

Taassuma Kalaallit Nunaata aalajangiisinnaassuseqarnerata isumaqatigiissummi naammattummik qulakkeerneqarsoraa.

– Taamatut isumaqarpunga. Nunatta qanoq ilusilimmik ingerlariaqqissinnaanissaa matumuuna qulakkeerneqarpoq. Tamassuma ataqqineqarnera angusaavoq angisooq. Naqitanngorlugit tamakkua uppernarsarneqarnerat alloriaqqinnissamut naqissusiinertut isigineqartariaqarput, taanna oqarpoq.

Isumaqatigiissut pitsaasutut nalilerpat. Imaata ilaata arlaannik isorisaqarpit?

– Isumaqatigiissut tunngaviusumik inuiannut kalaallinut, amerikamut danskillu naalagaaffianut pitsaasuuvoq. Taamaattumik nalitut isigineqarnerput taanna tunngaviusumik iluarisimaarnarpoq, Erik Jensen oqarpoq.

Tusagassiortut ilaasa apeqqutigaat isumaqatigiissummi qulakkeerneqarsimanersoq amerikamiut sakkutuuisa avatangiisinut mingutsitsinnginnissaat, saliinissaallu.

Jens-Frederik Nielsen oqarpoq saliisoqarnissaa pisariaqartoq, tamatumunngalu oqaloqatigiinneq ingerlaqqissasoq.

- Isumaqatigiissummili matumani kalaallit avatangiisaat inooriaasiallu 100 procentimik paarineqassaaq.

- Ulloq ajunngilluinnarpoq, Mette Frederiksen oqarpoq.

Tanna oqarpoq isumaqatigiissut iligiit pingasuullutik peqataaffigisinnaasaat naammassineqarsimasoq.

- Nuannaaqaanga, Isumaqatigiissut pitsaalluinnarpoq.

Naalakkersuisut siulittaasuata tusagassiortunik katersortitsinermi oqaatigaa isumaqatigiissut toqqissisimanaralugu.

- Isumaqatigiissummi malitassat piumasaqaatillu ilanngukkumasagut ilaatinneqarmata toqqissisimavunga. Pingaartumik toqqissisimavunga nunap killii ataqqineqarmata.

Sermitsiamit tusagassiortoq maanna New Yorkimiittoq tusagassiortunik katersortitsinermi Jens-Frederik Nielsen aperaa, paasiniarlugu sooq nunarput nammineq aalajangiisinnaassuseqassappat USA Kalaallit Nunaanni aningaasaliisussanut aalajangeeqataasassanersoq?

Jens-Frederik Nielsen oqarpoq Kalaallit Nunaata suleqatissaminik kissaateqarnera sulinermi ersarissimasoq.

- Naleqartitatsinnik assigusunik naleqartitallit suleqatigerusuppagut.

Ilanngullugu eqqaavaa nunanit allaniit aningaasaliiniartut immikkut misissorneqartarnerannut Danmark suliniuteqartoq, tamannalu aamma Kalaallit Nunaanni qanoq naammassineqassanersoq oqaatigalugu.

- Qularineqassanngilarli misissuisarnernut tunngatillugu, Kalaallit Nunaata soqutigisai 110 procentimik ilaatinneqarput.

Kalaallit Nunaat USA-mut ikinngutitut aalajaaginnarniartoq Jens-Frederik Nielsen tusagassiortunik katersortitsinermi oqarpoq.

– Kalaallit Nunatsinnili tatiginninneq uterteqqissavarput.

Isumaqatigiissummi kalaallit inooriaasiata isumaqatigiissummi 1951-imeersumi allassimasimanngitsup ataqqineqarnera tulluusimaarutigingaarlugu aamma oqaatigaa.

- Isumaqatigiissut Kalaallit Nunaannut, Issittumut nunallu avannarliillu isumannaatsuunissanik annertusaavoq, Mette Frederiksen tusagassiortunik katersortitsinermi oqarpoq.

Taanna oqarpoq USA-p Kalaallit Nunaannut pingaaruteqarsimanera ersersinneqartoq, aammalu Danmarkip nunatut killeqarfii ataqqineqartut. Taamatuttaarlu Kalaallit Nunaata innuttaasuisa nammineq aalajangiisinnaassusaat immikkut pingaartutut taaneqartoq.

- Isumaqatigiissut ilungersuutigisimavarput, taamaammat oqaaseqatigiit taakku pingaaruteqarsimapput, oqarpoq.

Tusagassiortunik katersortitsineq aallartillugu Naalakkersuisut siulittaasuata Jens-Frederik Nielsenip (D) isumaqatigiissut Kalaallit Nunaata ilanngunneqarneranik qulakkeerinnittoq nuannaarutigalugulu naammagisimaarlugu kalaallisut oqaatigaa.

– Isumannaannerpaamik alloriaqqinnissaput qulakkeerparput. Isumaqatigiissummi maanna atsiorneqartumi nalitut ilaavugut.

– Isumaqatigiissut illersornissamut isumaqatigiissummut 1951-imeersumut ilassutaavoq, isumaqatigiissumili nutaami Kalaallit Nunaata isummernerata ilanngunneqartarnissaa qulakkeerneqarpoq, Jens-Frederik Nielsen oqarpoq.

Kalaallit Nunaat pineqaraangat tusarnaarneqartassasoq ilanngullugu oqaatigaa.

– Inuiaqatigiittut akuersigaangatta aatsaat iliuuseqartoqartassasoq qulakkeerparput, taanna oqarpoq.

Isumaqatigiissutip Inatsisartuni piaartumik oqaluuserineqarnissaa sulissutigissallugu naggasiutitut ilisimatitsissutigaa.

– Kalaallit Nunaat kalaallit pigaat. Tamanna aallaqqaataaniilli oqariartuutigaarput. Maannalu akisussaaffimmik tigusilluta maani nikorfavugut. Maanna eqqissilluta anersaartorsinnaanngorpugut.

Jens-Frederik Nielsen aamma Mette Frederiksen New Yorkimi tusagassiortunik katersortitsipput.

Jens-Frederik Nielsen kalaallisut saqqummeeriarluni, qallunaatut nangippoq:

- Isumaqatigiissut USA-p præsidentialu atsiugarput iluarisimaarpara.

- Kalaallit Nunaata nunat tamalaat illersornissamut suleqatigiinnerannut qanoq pingaaruteqartiginera takoqqiinnarparput uppernarsaqqillugulu.

- Isumaqatigiissummi qulakkeerneqarpoq Kalaallit Nunaat ataqqineqassasoq, aalajangiisinnaanerpullu aamma ataqqineqassasoq. Nunatta killigi qaangerneqarsinnaanngillat. Nunatsinni inooriaaserput ataqqineqassaaq.

- Isumaqatigiissut Kalaallit Nunaannut pitsaalluinnarpoq.

– Isiginnaarlugu aallartiinnarlugu assorujuk killitsippunga. Piffissami taama sivisutigisumi toqqissismanngereerluta kiisami eqqanaarneqarpoq akunnitsinni aporaassutaasut eqqissisimanerusumik inissipput. Oqaluttuarisaaneruvoq pingaarutilik, inuiaqatigiittullu taanna tulluusimaarutissaraarput.

Atassutip siulittaasua Aqqalu C. Jerimiassen Sermitsiamut oqarpoq.

Taassuma USA-p, Kalaallit Nunaata Danmarkillu isumaqatigiinnerat nuannaarutigaa, toqqissiallaatigalugulu tiguarneqarnissamut aarlerinartuerunnera.

Aqqalu C. Jerimiassenip ilanngullugu maluginiarpaa nunat killii Kalaallit Nunaatalu aalajangiisinnaanera ataqqineqartut, kiisalu Natomut ilaasortaaginnarnissaq, aamma nunatut naalagaaffinngornerup kingorna, aalajangiunneqarsimasut.

– Taamaalilluni USA-p præsidentiata ernumasaarutitut atorsimasaa maannakkut atorsinnaajunnaarpoq, nammineq ersisaarutigisimasani allatut ilusinerlugu, kisianni uatsinnut naammaginartunngorlugu iluseqalerpoq, taanna pingaarnerpaajuvoq tamani, oqarpoq.

Isumaqatigiissut akuerineqartigani Inatsisartuni aamma Folketingimi aalajangiiffigineqaqqaassaaq.

USA-p Kalaallit Nunaata Danmarkillu akornanni atsioqatigiittoqareersorlu, nunanut allanut tunngasunut Naalakkersuisoq, Múte B. Egede, Facebook allappoq.

– Eqqissilluta siunissarput ilusilersorsinnaanngorparput, allappoq.

Taassuma nassuerutigaa piffissaq kingulleq sivisooq ilungersunarsimasoq, Kalaallit Nunaannilu innuttaasut siunissartik pillugu toqqissisimasimanngitsut, alloriartoqarsinnaalersorlu.

– Ataatsimooratta aamma tunngavigut qimannginnatsigit.

Múte B. Egede naggasiilluni allappoq siunissaq toqqissisimanerusoq kalaallit pigigaat.

– Siunissarlu maanna ilusilersorsinnaanngorparput. Eqqissilluta. Toqqissilluta. Meeqqatta kingulissattalu siunissaat neriulluarfigisinnaanngorparput. Uagummiuna siunissarput aamma siunissarput, allappoq.

Múte B. Egede Naalakkersuisut siulittaasuat Jens-Frederik Nielsen peqatigalugu maanna New Yorkimiippoq.