Kujataa, meeqqat atuarfiat, putsup gassiinut imermik saligut

Inatsisartut sapaatip-akunnerani 41-mi ataatsimiinnerminni ulluni sisamani – marlunngornermiit tallimanngornermut – suut oqaluuserissavaat?

Kujataani inuussutissarsiornermik ineriartortitsineq

Kujataa pillugu siunnersuutit marluk marlunngornermi oktobarip arfernani oqallisigineqassapput. Siunnersuuteqartut tassaapput Nivi Rosing (IA) aamma Hans-Erik Enoksen (D).

Nivi Rosingip Kujataani inuussutissarsiornerup ineriartortinnissaa aalisarnerlu sammivai, Hans-Erik Enoksenillu paaserusuppaa aatsitassarsiornerup takornariaqarnerullu siuariartornissaata kingunerisaanik Nanortalimmi nunaqarfinnilu qanoq pitsaanerpaamik ineriartortoqarsinnaanersoq, suliffissaqarluartoqarsinnaanersoq inuussutissarsiutinillu ineriartortitsisoqarsinnaanersoq.

Hans-Erik Enoksen isumaqarpoq, Nanortallip eqqaani ineriartornissamut periarfissat annertuut qanoq ilillutik najukkami naleqarnerulersitsisinnaanerannut Pilersaarusiortoqartariaqartoq.

"Aatsitassalerinerup, takornarialerinerullu iluini ingerlatsineq annertusissappat umiarsualivinnut, assartuinermi aqqutinut, inissianut, nunaminertanut inuussutissarsiorfiusunut, nukissianik pilersuinermut, takornarissanut atugassarititaasunut, pisortallu sullissinerinut nutaanik piumasaqaateqalissaaq. Pissutsit taakkua ullormit ullormut iluarsineqarsinnaanngillat. Tamat isiginnissuseqartariaqarpoq, politikkikkullu pingaarnersiuisoqartariaqarluni." Taama aalajangiiffigisassatut siunnersuummi allaqqavoq.

Kujataani aningaasarsiornerup inuussutissarsiornerullu ineriartortinneqarnerunissaa, Nivi Rosingip aamma kissaatigaa. Naalakkersuisut soqutigisaqaqatigiinnik peqataatitaqartunik suleqatigiissitaliussasut, qanoq ilillutik Kujataani inuussutissarsiutit aalisarnerlu ineriartortinneqarsinnaanersut, taakkua inassuteqaatinik suliaqassasut, taassuma siunnersuutigaa.

Narsami Alluitsup Paanilu raajarniarfiit annerit matuneqarnerat sumiiffimmi aningaasaqarnikkut kinguariartornermik kinguneqartoq, taassuma innersuutigaa.

"Nunatta kujataani aningaasarsiornikkut inuussutissarsiornikkullu ineriartorneq annertusariaqartut ilagaat. Periarfissat sumiiffimmi nunaqartut qanimut suleqatigalugit, inerisarneqarumasut inerisarnissaannut tunngaviliinissamut pisussaaffeqarpugut." Inaarutaasumik aalajagiiffissami Nivi Olsen allappoq.

Putsup gassiinut imermik saligutikumik inerteqquteqalernissaq

Inatsisartunut ilaasortap Justus Hansenip (D) siunnersuutaa sisamanngornermi oktobarip 8-ani sammineqassaaq, 2026-mi upernaakkut ataatsimiinnermi siullermeerneqartoq, oqaluuserissavaat.

AAMMA ATUARUK

Demokraatit umiarsuit aalaq atorlugu saliissutaannit erngup immamut kuutsinneqartarnera inerteqqutiginiaraat

Justus Hansenip piumasaraa umiarsuit Kalaallit Nunaata imartaani putsup gassiinut imermik saligutikumik (scrubber) kingusinnerpaamik 2027-mi januaarip aallaqqaataanit aniatitsisarnerat, Naalakkersuisunit inerteqqutigineqalissasoq.

Inerteqquteqarneq immap avatangiisaanut, aalisarnermut inuussutissanillu avammut niuernermut tunngasut innimiginninnermik aallaaveqarpoq.

"Putsup gassiinut imeq saligutaanikoq imarmi, aalisakkani, qalerualinnilu katersuussinnaasunik, taamaalillunilu inuit peqqissusaannut, nerisassanillu minguitsunik avammut tunisassiatsinnut sunniuteqaratarsinnaasunik ilaatigut aatsitassanik oqimaatsunik, tjærinillu akoqartarpoq.“ Justus Hansen inatsisip siullermeerneqarnerani taama oqarpoq.

Putsup gassiinut imeq saligutaanikoq tassaavoq imeq mingutsitsisoq seernartulik umiarsuarnit angisuunit motoorit pujoorfianniit aniatitsisunit aniatitanik minguiaanermi pilersartoq.

Inatsisartuni siullermeerinninnermi oqallinnermi Naalakkersuisut allannguutissatut siunnersuuteqarput.

Naalakkersuisut Kalaallit Nunaat OSPAR-ip pilersaarutaanut peqataalissasoq, tassanilu Putsup gassiinut imeq saligutaanikunik eqqaaneq inerteqqutaalissasoq decembarimi 2025-mi aalajangerput. Tamanna isumaqarpoq Kalaallit Nunaanni umiarsualivinni, nunap iluani imartami aamma nunatta imartaani putsup gassiinut imermut saligutaanikunik eqqaasarnerit inerteqqussut juulip aallaqqaataani 2027-miit atuutilissasoq.

Siunnersuut upernaakkut ataatsimiinnermi Eqqissisimatitsinermut Avatangiisinullu Ataatsimiititaliamut ingerlateqqinneqarpoq. Taakku aappassaaneerneqarnissaanut isumaliutissiissummik saqqummiussipput.

Meeqqat atuarfiani atuartitsinermut tapertaliullugu suliffeqarfimmiisitsineq

Meeqqat atuarfiannut tunngasut marluk sapaatip-akunnerani matumani oqaluuserineqassapput. Meeqqat atuarfiannut tunngasut katillugit sisamat ukiakkut ataatsimiinnermi oqaluuserineqassapput.

Bo Martinsenip (D) siunnersuutaa sisamanngornermi oktobarip arfineq-pingajuanni oqaluuserineqassaaq. Taassuma Naalakkersuisut meeqqat atuarfiani atuartitsinermut tapertaliullugu suliffeqarfimmiisitsinissap iluaqutissartai ajoqutaasullu pillugit nassuiaammik suliaqarnissaat piumasaraa.

Demokraatit isumaqarput nalinginnaasumik atuarneq atuartunut tamanut assigiimmik iluaqutaasinnaasoq, taamaattumillu atuartut inersimasutut inuunermut aallartilluarnerunissaat kissaatigaat.

Meeqqat atuarfianni meeqqat atuarfiani atuartitsinermut tapertaliullugu suliffeqarfimmiisitsineq sapaatip-akunneranut ullut marluk suliffimmi misiliinissamut , periarfissiissaaq. Suliffimmi misiliinissamut ukiumi atuarfiusumi tamarmi ilaannaaniluunniit periarfissaqarlutik.

"Tuluttut, kisitsinermillu atuartitsinerit sooq pingaaruteqarnerinik meeqqat atuarfiani atuartitsinermut tapertaliullugu suliffeqarfimmiisitsilluni aaqqiineq atuartunut erseqqinnerusumik paasinnilersitsisinnaassaaq. Atuarnertik sumut atorneqarsinnaanersoq atuartut ilaasa takusinnaagaangamikku, taakkununnga atuarneq aatsaat isumaqalersarpoq. Kisitsineq uuttortaanermut aamma sananermut tunngatillugu, atuartitsineq ersarinnerulersarpoq. Oqaatsit ilitsersuutinik atuarnermut, isumannaallisaanermullu malittarisassanut tunngatillugu taava atuartitaaneq qanilaarnerulersarpoq.“ Bo Martinsen aalajangiiffigisassatut siunnersuutimini allappoq.

Nunatsinni atukkanut ukioq atuarfiusoq naleqqussarneq

AAMMA ATUARUK

Naleqqap piniarfiup nalaani aasaanerani qaammatini pingasuni atuanngiffeqartoqartarnissaa siunnersuutigaa

Kuno Fenckerip aamma atuakkatigut ilinniartitsisarneq allanngortikkusuppaa, siunnersuutigalugulu ukiup atuarfiusup Kalaallit Nunaanni kulturikkut inuiaqatigiikkullu pissutsinut naleqqussarnissaanik, Naalakkersuisut inatsisissatut siunnersuummik saqqummiussissasut.

Oqaluuserisassaq upernaakkut ataatsimiinnermi, oqaluuserisassatut siunnersuutigineqaqqaaraluarpoq. Oqaluuserisassarli ukiakkut ataatsimiinnissamut kinguartinneqarpoq. Siullermeerneqarnissaalu 9 oktober pisussanngorluni.

Naleqqap aasaanerani atuanngiffeqarnerup juunip aallaqqaataaniit aggustip 31-anut aalajangersimasumik atuutsinneqarnissaa aamma apriilimi maajimilu sapaatip akunnerani atuartitsinerup ullunut sisamanut ikilisarnissaanut periarfissaqartitsinissaq piumasaraa.

”Naleqqamiit isumaqarpugut meeqqat atuartinneqarnerat piviusunut naleqqussartariaqartoq. Kalaallit Nunaanni silap pissusia, ukiup ingerlanerani pisartut inooriaatsillu ileqqutoqqat pissutigalugit Europami pissutsit aallaavigalugit ullorsiutit atuutsinnissaat silatusaarnerunngilaq.” aalajangiiffigisassatut siunnersuummi allassimavoq.

Siunnersuut naapertorlugu meeqqat inuusuttullu ilaqutariittut piniarnermik, aalisarnermik pilersuinermillu sammisaqarnertik ilinniarfigisinnaavaat.

Upernaakkut ataatsimiinnermi siunnersuutip oqaluuserineqarnissaata tungaanut meeqqat pisinnaatitaaffiinik illersuiniaqatigiiffik MIO tusagassiuutinut nalunaaruteqarpoq siunnersuut mianersoqqussutiginiarlugu.

Naalakkersuisut siunnersuut pillugu allakkatigut akissuteqaasiorput, tassanilu allannguutissat siunnersuusiorlutik.

Inatsisartut upernaaq aalajangerput, suleqatigiissitaliortoqassasoq. Klassit amerlassusaat qanoq appartinneqarsinnaanerannik misissuisussamik, aamma maannakkut misilitsinnerit allanngortinnissaannut atorunnaarsinnissaannulluunniit siunnersuuteqartussamik.

Naalakkersuisut maanna siunnersuutigaat, suleqatigiissitap aamma misissussagaa ukiup atuarfiusup aaqqissuussaanerata eqaannerusumik aaqqissuunneqarsinnaanera, kalaallit kulturiannut inuiaqatigiinnullu tunngatillugu pissutsit eqqarsaatigalugit