Tarnilerisut tulleriiaarisariaqarput, Ivalulu tassaavoq utaqqisut ilaat tulleriiaarinermit peerneqarsimasoq

33-nik ukiulik Ivalu Juhl Petersen aggustip ingerlanerani Dronning Ingrid-ip Napparsimavissuani nakorsiartarfimmit sianerfigineqarpoq.

Taanna sianerfigineqarnermi nalaani Nuummi allaffeqarfiit ilaata saaffiginnittarfiani suliffittaamini sulivoq. Ullup qeqqasiornissamut piffissannguliivimmat ulapaartoqarlunilu avatangiisii aalaalupput.

Sianerfigitinnini akisariaqarlugu suleqatini ilisimatippai.

Peqqinnissaqarfimmi tarnikkut nappaatinik isumaginnittoqarfimmit utaqqisut allattorsimaffianit peerneqarsimalluni oqarasuaatikkut ilisimatinneqarpoq. Taanna ukiuni marlunngulersuni utaqqisut allattorsimaffianniippoq, 2024-mimi januaarimi ADHD-qarnerluni misissortinnissaminut innersuunneqareerluni utaqqisunut ilanngunnikuuvoq.

- Tarnip nakorsaanik amigaateqartoqarmat, allanillu pinarnerusutut nalilikkaminnik tulleriaarinermi pingaarnersiuinertik allanngortillugu allanik siuartitsisariaqarsimallutik sianertup ilisimatippaanga, Ivalu Juhl Petersen oqaluttuarpoq.

Ivalu Jul Petersen piffissami sivisuumi annilaangasarnermik, isumatsassimasarnermik uippakajaarnermillu nalaataqaqattaartarsimallunilu tamanna pillugu nakorsaatitortinneqarpoq, piffissamilu matumani tarnikkut erloqissutai sakkortupput. ADHD-qarsinnaaneranut ersiutaasinnaasut aarlerisitsinikuupput, maannali ersiutaannaanatik ukiuni kingullerni tarnimigut peqqiilliuuteqartarnera ilutigalugu takkunnikuupput.

Taamaammat peqqinnissaqarfimmi tarnip pissusaanik ilisimasanillit qulaajaavigineqarluni misissorneqarnermigut inissisimaffimminiit pitsaanerusumut saannissaminut ikiorneqarsinnaassalluni akissutinillu pissarsisinnaassalluni neriuuteqarsimagaluarpoq.

Taamaattorli taamatut pisoqartussaasimanngilaq. Sulisinnaagami atornerluisuunnginnamilu utaqqisut tulleriaarfiannit peerneqarsimalluni oqarasuaatikkut oqaluttuunneqarpoq.

Utaqqisut tulleriaarfiannit peerneqarneq assut tupaallaatigaa. Ivalu Juhl Petersenilu eqqarsaaterpassuarnik nalaataqarpoq.

- Sulitillunga qissasernissara annilaanngatigivara. Taamaammat ersittumik qisuariarunanngilanga, aatsaalli unnukkut angerlareerama qisuariaateqarpunga, taanna eqqaamasaminik oqaluttuarpoq.

Tarnikkut nappaatinik isumaginnittoqarfimmi pingaarnersiuineq pisariaqartoq

Ivalu Juhl Petersen peqqinnissaqarfimmi tarnikkut nappaatinut isumaginnittoqarfimmi nakorsianut allanut sanilliullugu tulleriaarinermi kingullinngortittartut peerneqartartulluunniit akornanni kisimiinngilaq.

AG-mimi siusinnerusukkut oqaloqatigisatta ilaat Pia Rørby Frederiksen qulaajaavigitilluni misissorneqarnissaminut innersuunneqareeraluarluni itigartinneqarsinnaasoq nakorsamit ilisimatinneqarsimavoq. Tamatuma saniatigut peqqinnissaqarfimmi tarnikkut nappaatinut isumaginnittoqarfimmi tamaviaarneq pissutaalluni inuit inuttut ataasiakkaarlutik utaqqinerujussuarmik ikiorneqannginnermillu nalaataqarsimasut allat arlallit oqaloqatigisimavagut.

Peqqinnissaqarfimmi tarnikkut nappaatinut isumaginnittoqarfiup sulisussameerneranik pissuteqartumik utaqqisut siorna juunimut sanilliullugit novembarimi marloriaatinngorsimasut peqqinnissaqarfimmit ilisimatitsissutigineqarnikuuvoq. Utaqqisarnerup sivitsorujussuarneranut pissutaasut pingaarnerit marluk nalunaarutigineqarput, sulisussaaleqineq pingaartumillu ADHD-qarsinnaanermut qulaajaaffigitillutik misissortikkumallutik kissaateqartut amerlalluinnarnerat.

Peqqinnissaqarfimmi tarnikkut nappaatit pillugit isumaginnittoqarfimmi suliassanik pingaarnersiuineq atuuttuaannarsimavoq, tassami sulisussaaleqisoqaraluartoqsuliassaat assigiinngisitaartorujussuupput, soorlu pineqaatissinneqarsimasut tarnimikkut misissorneqartussat, tarnimikkut napparsimasut pinasuartumik pinngitsaalillugit unitsinneqartariaqartartut kiisalu meeqqat, inuusuttut inersimasullu tarnimikkut erloqissuteqarsimasinnaasut nappaateqarsimasinnaasullu qulaajaaffigalugillu misissorneqartussat, ilaallu nappaatiminnik suussusersineqarsimasut sullinneqarnissaat.

Piffissamilu matumani allatut iliortoqarsinnaanngilaq, tulleriaarineq sukannersorujussuarmik ingerlanneqartariaqarpoq, Kalaallit Nunaanni Peqqinnissaqarfiup nakorsat suliassaannut tunngatillugu pisortaa Jesper Olesen AG-mut taama oqaluttuarpoq.

- Pissutsit ullumikkutut itsillugit peqqinnissaqarfiup tarnileriviani sulisussat amigaataalluinnarput, pissutsillu pitsaasup tungaanut allanngornissaat ilimanaateqanngilaq. Sulisussat amigaatigineqartut pigineqanngillat – tamannalu uagutsinnut ilungersunartorsiortitsivoq, taanna oqarpoq.

- Taava tarnip nakorsaanit misissorneqartussatut nakorsaniit innersuunneqarsimasut eqqarsaatigalugit kikkut tarnip nakorsaannut anngutissanersut allatut ajornartumik tulleriaarisariaqarpugut. Tassanilu tulleriaarinitsinni pisariaqartitsinerpaat salliutittarpagut.

Nalunaarfigitinneq neriuutaarutsitsisoq

Ivalu Juhl Petersenip inuunerani allannguutit arlallit piffissami kingullermi pinikuupput. Inuunerlu piffissami kingullermi artornarnerusoq misigisimavoq.

- Taamaammat tarnip nakorsaanit misissorneqarnissara qulaajaavigineqarnissaralu piffissaq takkutiliivissasoq ilimagisinnaallugulu piffissami sivisuumi isumalluarnartutut isigisimavara, taanna oqarpoq.

- Maannali tarnip nakorsaanukarnissara itigartinneqartoq ilisimalerakku tamanna neriuutaarunnermik misigisimanermik uanni pilersitsivoq.

Ivalu Juhl Petersen ukiut marlunngulersut utaqqereerluni tarnillu nakorsaanut piffissamik tunineqarnissaminik itigartinneqareerluni arlaatigut aamma paasinnissinnaassuseqarpoq. Taannami peqqissaasutut ilinniarsimavoq, siusinnerusukkullu peqqinnissaqarfimmi sulisuusimalluni, taamaammat ilungersunartumut killittoqartartoq nalunngilaa.

- Taamaakkaluartoq akueriuminaatsuuvoq, taanna oqarpoq.

Peqqinnissaqarfimmi nakorsat suliassaannut tunngatillugu, pisortaq Jesper Olesen naapertorlugu, tarnip nakorsaanik aalajangersimasumik Kalaallit Nunaanni atorfeqartumik atorfinitsitsisoqarsinnaasimanngilaq, allaallu qanittunnguaq tikillugu taamatut ilinniarsimasut peqqinnissaqarfimmi tarnikkut nappaatit pillugit isumaginnittoqarfimmi ”sivikitsuaraannarmik sullissisussatut sulilersinneqartarsimapput”.

Allaammi piffissap ilaani sapaatip akunnera ataasiinnaq sullissisussatut sulilersinneqartarlutik isumaqatigiissusiorfigineqartarput.

- Eqqaamasakka naapertorlugit pisimasoq ingasannerpaaq tassaavoq sapaatip akunnerata naanerinnaani sulisussamik aggertitsisariaqarsimaneq, taanna oqaluttuarpoq.

Tarnikkut nappaatit pillugit isumaginnittoqarfimmi sulisussaaleqinerup kingunerisaanik tulleriaarisariaqartarnermi inuit ilaasa ikiorneqartussaajunnaarsinneqartarnerat pissusissamisoortoq isumaqarpit?

- Inuit qanoq oqarfigineqartarnersut nikussutiinnarlugu oqaaseqarfigisinnaanngilara, kisianni ikiorneqartariaqartut anisiinnarneq ajorpagut. Ilaanneeriarluta inuit nakorsiarnerminnut pissutigisaat sorpiaanersoq ersernerluppallaartoq nakorsiamut oqartariaqarsinnaasarpugut, aamma tamanna nappaatinut allanut tunngatillugu atuuppoq Jesper Olesen akivoq nangillunilu:

- Taamaattoqartillugu nakorsiaq angerlariarluni napparsimasinnaanerminut ersiutit inuttullu nalaatsinermini suut unammillernartuunersut ullorsiummut allattortassagai oqarfigisinnaasarparput. Assersuutigiinnarlugu nammineq ADHD-qarsorigaluarluni, allarluinnaasinnaasarpoq, tassanilu nakorsiap suna ajoqutigineraa nakorsap paasiniarsarisarpaa. Annilaanngartunerua? Nikallungasarnermik napparsimanerua? ADHD-ua?

Nakorsiat peqqinnissaqarfimmi tarnikkut nappaatit pillugit isumaginnittoqarfimmut innersuunneqartut tamarmik tarnip nakorsaanit nalilersorneqartartut taassuma aamma erseqqissaatigaa.

- Utaqqisut allattorfiannit piigaanermut tunngassuteqanngilaq, taanna oqarpoq.

- Assiliaq ataatsimut isigalugu, ersiutit suunersut tunngavigalugit naliliisoqarsinnaasarpoq, tarnip nakorsaanukartinneqarnissaq tassaasariaqanngilaq inuup ikiorneqarnissaanut neqeroorut pitsaanerpaaq.

Inuup akornutigisaa tarningata pissusaanut misissuisoqarnissaanut qulaajaasoqarnissaanullu tunngassuteqanngitsoq tarnip nakorsai naliliippata, taava itigartitsisoqarsinnaasarpoq – tamannalu allatigut nakorsiarnermut tunngatillugu periuseq allaanerunngilaq.

Tarnikkut misissorneqarnissamut itigartitsinerit tamarmik tarnip nakorsaanit nalilerneqartarpat imaluunniit sulisussaqannginneq pissutaasimasinnaava?

- Naamik, itigartitsineq pissuteqartussaavoq, aamma innersuussineq nalilersorneqaqqaartarpoq, paasissutissanillu amigaateqartoqaraangat imaassinnaavoq isumaginninnikkut assingusumilluunniit inuk sullitassaasoq, Jesper Olesen akivoq.

Nakorsap iliuusissamisut nalunaarsuutaani ilaaginnartoq

Inuit peqqinnissaqarfimmut saaffiginnittut Jesper Olesen naapertorlugu isumaliutigilluagaasumik ikiorneqarsinnaajuaannartussaapput.

- Tamanna qularutigineqassanngilaq, taanna oqarpoq.

Taamaattorli sulisut amigarnerat tamatumalu malitsigisaanik sulipilunnerat, tassaavoq ullumikkut peqqinnissaqarfiup tarnilerisoqarfiata nalaataa, taamaammallu inuit tamaasa ikiorusukkaluaraanniluunniit tamanna ajornarpoq. Allaalluunniimmi inuit nappaataat ADHD-iusimappat nakorsaatinik tunniussinerup saniatigut ikiuisinnaaneq killilerujussuuvoq, Jesper Olesen ilisimatitsivoq.

- Nakorsaatissaannimmi tunniussiinnartarneq naammanngilaq, tassami nappaatigisap nammineq qanoq iliuuseqarfigisinnaaneranut ilinniartinneqarneq pingaaruteqarlunilu qanoq issutsimut sanilliullugu inooriaatsikkut imminut ikiorsinnaanermik ilinniartitsineq pingaaruteqarpoq, taanna erseqqissaavoq.

Annilaannganermik, uippakajaarnermik aammalu nikallungasarnermik nappaateqaraanni ikiorneqarnissaq namminerlu qanoq iliorsinnaanermik ilitsersorneqarnissaq tassaapput Ivalu Juhl Petersenip ujartugaanut ilaasut.

Telefonikkut oqaloqatiginninnermi, tassani tarnip nakorsaanit misissorneqarnissaminut innersuunneqareeraluarluni itigartitaanerminut atatillugu, annilaanganermik nappaateqarnini pillugu oqaloqatiginninnissaminut aamma nakorsiartarfimmut innersuunneqarpoq. Tassanilu iisartagai aamma sakkortusineqarput.

- Nakorsiarninni utaqqisut allattorsimaffiannut ilanngunneqaqqissinnaanerlunga ilaatigut apeqqutigaara, nakorsiarnerali taamaallaat annilaangasarnermik napparsimaninnut tunngassuteqartoq nakorsap erseqqissaatigaa, taanna oqaluttuarpoq.

Ivalu Juhl Petersen nakorsiareerluni anigami suli apeqqutissarpassuaqaraluarlunilu karsitut imaqanngitsutut peqqinnissaqarfimmiit sullissimasatut krydsiliinnagassatut napparsimaviup tungaaniit isigineqarluni misigisimavoq.

Ivalu Juhl Petersen qanoq iliorluni tarnimigut peqqinneruleqqittutut misigisimanissani qulakkeerniassaguniuk allatut iliorsinnaanngitsutut misigisimagami nammineq akilikkaminik Danmarkiliartariaqarlunilu ADHD-qarnerluni qulaajaavigitillunilu misissortinnissani anguniartariaqarpaa.

- Tamannali piffissamik pilersaarusiornermillu atuiffiusariaqarpoq – taakkulu pikkoriffigaakka, taanna oqarpoq illalaarlunilu.

Ivalu Juhl Petersen taamatut alloriarnissami tungaanut inuunerminik ingerlateriikkaminik nangitsisussaavoq.

- Inuunera naallugu taamatut tarnikkut erloqissuteqarneq atugariuaannarsimassavara. Kisiannili ikiorneqarnissannik siusinnerusukkut periarfissinneqarsimasuuguma taava inuunera allaanerusinnaasimassagaluartoq isumaliorpunga, taanna oqaluttuarpoq.

- Inuk imminut ikiorluarsinnaasoq pappiaqqatigut allaqqasinnaasaraluarpoq, tamannali inummut taamatut naliligaasumut inuttut ingerlasinnaanissamut nukiit qanoq annertutigisut atorlugit tamatuma pisinnaanerata takuneqarsinnaaneranik isumaqanngilaq.

Peqqissutsimut inunnullu innarluutilinnut naalakkersuisoq, Anna Wangenheim peqqinnissaqarfiup tarnilerisoqarfiani atukkat taakkulu kingunerisaat pillugit AG-mit apersornikuuarput. Apersuineq taanna allaaserisatsinni tulleriaani naggataajugallartumi ”utaqqitilluta”-mi tulliuttumi atuarneqarsinnaavoq.