Oleeraq Nielsen Kujataani kuultilerisunut ilaanngilaq. Akerlerivaami

Oleeraq Nielsen aneerasaartarfimmini Narsamiittumi nikorfavoq seqernullu inngianarnerata sequnngertippaa. Aneerasaartarfik aappariit naatsiiviannut sammivoq. Naatsiiviallu angisuujuvoq inissaqarluarluni – kangerluullu tungaanut isikkiveqarput.

- Manna nuanneq ilaa? Taanna aperivoq.

Oleeraq Nielsen ulluinnarni Narsap katersugaasiviani sulisarpoq. Tamatuma saniatigut taanna nulialu marluullutik ukiorpassuanngortuni avatangiisinut illersuiniaqatigiiffimmi Uraani Naamik-mi peqataapput, taanna pisortatigoortumik pilersinneqarpoq 2013-imi – taamaattorli Oleeraq Nielsen naapertorlugu suliniaqatigiiffik taanna 70’-ikkunni Kuannersuarni aatsitassanik ujaasisoqalermalli aallartinnikuuvoq.

Taamaammallu Oleeraq Nielsen tassaaginnanngilaq oqaluttuarisaanermi pisimasunik ilisimasaqarluartoq, tassaallunili isummiussaminik ersarissuliortartoq.

- Radiop qinngornerata aatsitassarsiornerullu pinngortitamut sunniutigisartagai pillugit atuagarpassuaqareerluta, soorunami suliniummut akerliuvugut, taanna oqarpoq.

- Nunarsuatsinni sumi tamaani aatsitassarsiorfippassuaqarpoq, tusagaqarnikuunngilangalu ataasiinnaalluunniit aatsitassarsioreerluni saleeqqaarluni qimatsinikumik.

Urani Naamikkormiut qanoq akulikitsigisumik naapittarnersut allanngorarpoq, piffissamili matumani akuttunngitsumik naapeqatigiittarlutik, Oleeraq Nielsen oqaluttuarpoq. Tassami oqaluuserisassaqaqigamik.

Aatsitassasrsiorfiutileqatigiiffiup ETM-ip Kalaallit Nunaannilu oqartussaasut arlallit akornanni eqqartuussivitsigiut suliap suli naammassineqannginnerata saniatigut, Kujataani aatsitassarsiornermik ingerlatsisoqarnissaanik suliniuteqartut Killavaat Alannguani aatsitassarsiornissamik sulissuteqarneq siuariarsimavoq.

Tamatuma saniatigut ukiuni kingullerni nunarsuup nunat immikkoortuisa politikkikkut pingaaruteqassusiat (geoplitik) Kalaallit Nunaanni misigineqarluaavittoq, Oleeraq Nielsenip nunami maani innuttaasut allat assigalugit naqissusiivoq.  Sermitsiamit Oleeraq Nielsen angerlarsimaffianut pulaaratsigu, ullut pingasuinnaat matuma siorna illersornissaq pillugu Kalaallit Nunaata, USA-p aamma Danmarkip New Yorkimi atsioqatigiissutigivaat.

Isumaqatigiissut illersornissamut aammalu isumannaallisaanermut tunngasuuvoq, aammali USA-p præsidentiata arlaleriarluni atsioqatigiinnerup kingorna akeqanngitsumik nunarput pissarsiarisimallugu, aamma Kalaallit Nunaata uuliaanik aatsitassaanillu ujarlersinnaanermut akuersissutitut nittarsaallugu tamanut tusarliisaqattaarpoq.

Sermitsiamit Oleeraq Nielsen pulaarnikuuarput paasiniarlugu, nunap immikkoortuani, aatsitassarsiornissamik takorluukkat pilersaarutillu annertusiffiani najugaqarluni qanoq misinnarnersoq, tamatumali aamma malitsigisaanik mingutsitsisoqarsinnaaneranik aarleqquteqarneq qanoq akuutiginersoq.

”Kuannersuarpassuaqarfik”

Aatsitassarsiorfik Kuannersuarniittoq, Oleeraq Nielsen-ip angerlarsimaffianit 8 kilometerit missarluinnaanik ungasissuseqarpoq, tamanna aamma pissutaaqataalluinnarpoq aatsitassarsiornissamut akerliulluni kalaallit akornanni suliniaqatigiiffiliortoqarneranut.

- Kuannersuit immikkuullarissuujuaannarnikuuvoq, sumiiffillu tamanna uagutsinnut inuunitsinnullu akuujuaannarnikuuvoq, taanna oqarpoq avannamut kangisissumut tikkuaatigaluni.

Taassuma Narsami meeraalluni ukiakkut Kuannersuit Qaqqarsuullu akornanni savanik savaaqqanillu angerlaassassanik malersueqataallunilu aalleqataasarnikuuvoq, tamatumalu saniatigut sumiiffik taanna uumassuseqartorujussuuvoq, taanna oqaluttuarpoq.

- Tappavani kuannerujussuit naasarput. Kuannersuit isumaqarpoq ”sumiiffik kuannerujussuarpassuaqarfik’, taanna oqaluttuarpoq.

- Aqisserniaraangatta, suli Qaqqarsuarmi aammalu Kuannersuit tunuanni ingerlattarparput.

Taamaammat Oleeraq Nielsenimut annilaanganarsimavoq, danskit tungaanniit 70’ikkunni nunap immikkoortuani tassani aaqqissukkamik uraneqarneranik misissuinerit aallartinneqarmata. Ingeniørenimi allaaserisaq naapertorlugu 1979-imiit 1980-imut ujaqqanik uranitalinnik annertoorujussuarmik piiaasoqarsimavoq. (linkiligassaq)

Tamatuma kingorna annertunerusumik susoqaqqinngilaq, taamanikkut kingusinnerusukkut Danmark aalajangermat atomip nukinga atorlugu nukissiorfiit siunnerfigineqassanngitsut, taamaattorli akerliuneq illoqarfimmilu tassani mikisumi innuttaasut akornanni peqatigiilluni uranimut naameerluni suliniaqatigiinneq itisuumik sorlalerneqarnikuuvoq.

Taamaammat australiamiut ingerlatseqatigiiffiat Greenland Minerals and Energy, ullumikkut Energy Transition Minerals (ETM)-mik taaguuteqartoq, 2007-imi aatsitassanik qaqutigoortunik sumiiffimmi pineqartumi piiagassarsiornissaminut akuersissummik tunineqarmat, Oleeraq Nielsen, nuliani allallu suliniaqatigisatik peqatigalugit allagartarsuit akerliunermillu suaartaatit qaqeqqippaat.

Ilisimaneqartutut 2021-mi Kuannersuarni suliniut unitsinneqarpoq, nunap uranimut inatsisaa Inatsisartunit akuersissutigineqarluni taasissutigineqarmat. Tamatuma kingorna ETM-ip nunatsinni oqartussaasut arlallit eqqartuussivilersuutilerpai, aatsitassarsiutileqatigiiffiullu piumasaraa Kuannersuarni piiaasinnaanissaminut akuersissummik tunineqassalluni  imaluunniit aningaasanik 76 millarder koruunit tungaanut amerlassusilinnik taarsiivigitissalluni.

- Ajorsareerput, tamannalu takujumanagulu nassuerutigiumanngilaat, Oleeraq Nielsen oqarpoq.

Ullumikkut suliniaqatigiiffik Urani Naamik uranisiornissamut Kuannersuarnilu suliniummut taamaallaat akerlilersuilluni suliniuteqanngilaq.

- Aallarteqqaaratta illoqarfinni eqqaanilu aatsitassarsiorniartoqarpoq. Tamannalu uagut aallaqqaataaniilli naaggaarparput. Ullumikkulli aatsitassarsiorneq ataatsimut isigalugu akerliunerput ingerlapparput.

- Aatsitassarsiornerit aamma pinngortitamut innarliissapput. Taamatuttaaq immap sarfaa pissutaalluni, mingutsitsineq allanut aamma siaruaattussaavoq – taamaammat uagut kisitta eqqorneqarnavianngilagut.

Qaqortumi aatsitassarsiornermit isaatitsinerunissamik takorluukkat

Oleeraq Nielsenip, nuliata aamma Urani Naamik-mi ilaasortat allat sapinngisaminnik aatsitassarsiorfiutileqatigiinnut ajornarsaariniartut, sumiiffinni allani Kalaallit Nunaata aatsitassarsiornikkut periarfissai annertuut isigineqarput.

Qaqortumi, Narsamiit 45 minutsit missaannik ungasissusilimmi, assersuutigiinnarlugu nipi allarujussuuvoq.

Qaqortumi Malik Vahl Rasmussen allaffimmini issiavoq sanaartugassanik suliffeqarfimmi 60° North Greenlandimi, suliffeqarfiup taassuma upernaaq manna piginneqataassutsimi 70 procentii australiamiut-amerikamiut ingerlatseqatigiiffiannut aatsitassarsiornermik ingerlatsisumut Critical Metals Corpimut tunisimavai.

Malik Vahl Rasmussenip, 60° North Greenlandimi pisortaanertut inissisimaffigisamini niuerneq taanna ingerlassimasartik pillugu, erseqqissaateqarpoq suliffeqarfimmut sanaartugassanik suliaqartartumut suli inerisaanissamut periarfissiisimasoq, aammalu Kujataani nunaqqatigiinnut nukittunerulersitsisimasutut naleqartoq – aamma Kalaallit Nunaanni aatsitassarsiornerup inuussutissarsiutini sukarsuit sisamaattut ineriartortinneqarnissaanut alloriarneq pingaaruteqarsimasoq oqaatigalugu.

- Aatsitassarsioniarluni suliniuterpassuit, siornatigut takusarsimasagut, pisisussaaleqisimanngikkunik aningaasatigu toqqammavissaaleqisimapput. Suliniummili matumani eqqartukkatsinni takusinnaavarput malugisinnaallugulu, pissutsit allaanerulersimasut. Aammami nunarsuup immikkoortuini nunani pingaarutilittut inissisimasunut politikkikkut ingerlatsineq allarluinnaammat. Taamaammat suliniut matumani pisarput sukumiisumik kisimiitillugulu aallutissallutigu aalajangersimavugut, Malik Vahl Rasmussen, Sermitsiamit septemberimi sianerfigalugu apersoratsinni oqarpoq.

Taamanikkut Killavaat Alannguani aatsitassarsionissamut piareersarluni ulapputtoqarpoq, tassanilu sulisartut inissiaqarfissaannik sanaartorneq ingerlanneqarsimavoq. Taamanikkut Critical Metals Corp inunnik 60-inik sulilersitsisimavoq ujarassiuuniit peqqissaasunut aatsitassarsiorfimmi sulisussatut atorfinitsillugit, taakkulu suleqatissaat inuit 130-it missaanniittut 60° North Greenlandimeersut.

Sanaartugassanik suliaqartartuulluni suliffeqarfiup pisortaa Sermitsiamit oqaloqatigigatsinni, oqaluttuarpoq 60° North Greenland ukioq manna siusinnerusukkut 48-nik sulisoqarsimariarluniseptembarimi sulisut 169-inngorsimasut.

Aatsitassarsiorneq siunissaqartoq

Malik Vahl Rasmussenip upperaa aatsitassarsiorneq Kalaallit Nunaanni siunissaqartoq. Aatsitassarsiorfiit ingerlalernermikkut inuiaqatigiinnut sunniutissaasa suusinnaaneri qanoq takorloornerai tassunga apeqqutigigatsigu, takorluugai annikinngillat.

- Suliniut matumani ingerlatarput NATO-mit EU-millu tapersersorneqarpoq, tamatumalu malitsigisaanik inuuniarnermi atukkat oqinnerulersinneqarsinnaapput aammalu minnerunngitsumik nunatsinni ilinniartitaanikkut qaffassarnitsinnut tapertaalluarsinnaavoq, taanna oqarpoq.

- Tamatuma saniatigut aamma eqqaamassavarput, aatsitassarsiorfiit naleqassutsimik pilersitseqataasarmata, akilerarutitigut isertitassaannaanngitsutigut. Inuimmi aamma akissarsisarput, aamma aatsitassarsiorfimmi sulisut maaniikkaangamik brugsinimut pisiniarfinnullu allanut pisiniartarput, timigissartarfimmi atuisutut ilaasortanngortarput imaluunniit aamma biilitaarsinnaasarput, Malik Vahl Rasmussen oqarpoq.

Nunarsuarmi aatsitassarsiorfippassuit mingutsitsinermik nassataqartarput, aamma aatsitassarsiorniarluni suliniutit, soorlu Killavaat Alannguaniittoq, nunami takussaasussaapput. Taamatut pinngortitamik aserorterineq ugguaatigiviuk imaluunniit, illit isumanni tassaaginnarpa pilliutigineqartariaqartoq, Kalaallit Nunaanni aatsitassarsiorneq ingerlanneqassappat?

- Sumiiffik pineqartoq ima avinngarusimatigisumiippoq, uanga tunginnit isigalugu, ulluinnarni inuunitsinnut sunniuteqanngilaq, Malik Vahl Rasmussen akivoq.

- Avatangiisinut sunniutissai, oqaatigineqartutut, ilarpassui eqqortumik paasissutissiinerunngillat. PR  aamma attaveqaqatigiinnermik sulissuteqarneq aatsitassarsiorfiutileqatigiiffiup ukkatarinerusariaqarpaa, taamaaliornikkut paasissutissat eqqunngitsut atorlugit tusaamasarsortoqartarnera sukkasoorujussuarmillu siammarterisoqartarnera pinngitsoortinniarlugu.

- Nunaqavissut sapinngisamik amerlanerpaat akuutinneqarnerisigut, neriuutigaara, suliniut matumani eqqartugarput inuiaqatigiinni akuerisaalluni suliniutitut ingerlaannassasoq, taanna oqarpoq.

Paasisinnaaviuk, inoqarmat aatsitassarsiorfiit angisuut ingerlalernissaannut ernumassuteqartunik –  assersuutigiinnarlugu asimi pisuttartut aammalu pinngortitamik atuisartut eqqarsaatigalugit?

- Soorunami. Aamma aalisartorpassuit oqaloqatiginikuuakka, taamaattorli aamma aalisagaqassutsimut sunniuteqartussaanngilaq, taanna oqarpoq.

- Aamma oqalatigisimasama ilai innersuussutigalugit, takusinnaavara paasissutissiisarneq maani Kujataani kivinneqartariaqartoq.

Aatsitassarsiorfiit ajoquteqanngillat – pinngortitamik aserorterinngikkunik

Narsami aneerasaartarfimmut uteriarutta, tassani Tanbreezip suliniutai pitsaasumik oqaasertaleruminaatsinneqarpoq. Siullermik Killavaat Alannguat Kuannersuit qaqqaanut ungasinngitsumiimmat – aappaatigullu, Oleeraq Nielsenip nuannarinngilaa aatsitassarsiorfiutileqatigiit nunatta avataaneersut suliniummik ingerlatsisuummata.

- Inuit pitsaasumik eqqarsaatersuutigineq ajorpagut, nunatsinni suliffeqarfiutitsinnik avammut aatsitassarsiorfiutileqatigiiffinnut nunatta avataaniittunut tunisigaangata, Oleeraq Nielsen poortuinani oqarpoq.

Narsaq sivisuumik ammuinnaq ingerlanikuuvoq. Inuit amerliartuinnartut maanngaaniit allamut nuuttarput, inuussutissarsiornermillu ingerlataqarneq maani uninngaannangajappoq, siornamut sanilliullugu. Kujataani aatsitassarsiornissamik suliniutit uummaarisseqqinnissamut nunallu immikkoortuanut siuariartornissamut iluaqutaaginnassannginnamik?

- Kuultisiorfeqareerpugut kujasinnerusumi Nanortaliup eqqaani, taannali aningaasarsiornikkut inissisimanermut annertusaataanikuunngilaq. Taamaattumik uagut aatsitassarsiornernut akerliusunut isummatsinnik allannguutaasinnaasumik upperinnilersitsisoqaqqaartariaqarpoq, Oleeraq Nielsen akivoq.

Taanna naalagaasuuppat, pinngortitap tunniussinnaasai allat, nunap immikkoortuata periarfissiissutai aallunneqarnerussagaluarput. Taassuma naatsitsivimmiittut naatitatik tikkuarpai, tassanimi nuliani peqatigalugu misileraapput nerukkaatissiassanik naatitanillu. Assersuutigiinnarlugu naatsiiat.

- Kujataata nerisassaasivissuaniippugut – tamanna inuit puigorajuppaat. Naatsiiat Kalaallit Nunaanni naatitat amerlanersaat, maanilu nerisartakkagut, Kuannersuit akianeersuupput, taanna oqarpoq.

Oleeraq Nielsenip kissaatiginerpaagaluarpaa nunarsuaq aatsitassarsiorfeqanngitsoq, taamaattoq aamma nassuerutigaa, nunarsuarmi ineriartorneq tassunga tikkuussimmat. Taamaammat aamma ”naagga”-mik akivoq, aperineqarami kukkunerunersoq Kalaallit Nunaanni aatsitassarsiornerup siunnerfigineqarnera.

- Aatsitassarsiorneq avaqqussinnaanngilarput.Aatsitassarsiorfinnullu akerliugaluarluta, nassuerutigisariaqarparput, aatsitassaqarmat siunissarput pillugu pinngitsoorsinnaanngisatsinnik. Upperinngilara nuna taamaatiinnarlugu pigiinnarsinnaassagipput. Sequmilaartariaqarparput pinnernerulersikkusukkutsigu, taanna oqarpoq.

Tamanna qanoq isumaqarpa?

- Iluamik pisoqarsinnaappat aamma pinngortitaq avatangiisillu aserorternagit pisoqarsinnaappat, taava uanga oqaloqataasinnaavunga. Tassami nunap pisuussutai atorfissaqartippagut.